M. Tullius M. f. M. n. Cor. Cicero. RE -29-

Geb. 3-1-106 v.Chr. te Arpinum.
Overl. 7-12- 43 v.Chr. nabij Formiae.

Zoon van M.Tullius Cicero,

overl. 23 Nov. 68 v.Chr. 1,
en van Helvia. 2

Kort overzicht van Cicero’s belevenissen en werken.

Na de verhuizing van de Cicerones naar Rome kreeg Cicero als leermeesters

de redenaars Marcus Antonius en Lucius Licinius Crassus.
In de dichtkunst werd hij onderwezen door de Griek Archias uit Antiochië.
In 90 ontving hij de toga virilis en gold daardoor als volwassen man
en nam nu enthousiast deel aan het openbare leven op het forum.
Hij kwam in de leer bij Q.Mucius Scaevola (de augur, en consul 117),
en na diens overlijden in ca.88/87, bij diens neef Q.Mucius Scaevola
(de pontifex maximus, en consul 95), twee van de meest vooraanstaande juristen van hun tijd.
Diende in 89 tijdens de Bondgenotenoorlog onder Cn. Pompeius Strabo

(vader van Pompeius Magnus) in een veldtocht tegen de Marsi. (Cic.Phil.12.27)
Later diende hij ook onder Sulla (Cic.div. I.72,2, 2.65) waarna hij zijn onderbroken

studies hervatte.
In 87 begon hij te Rome zijn studie in retorica bij Moloni Apollonius van Alabanda,
bijgenaamd Molo van Rhodos; zijn studie in filosofie bij Philo van Larisso

(de Academicus) en bij Diodotus: stoicijn, vriend en latere huisgenoot.
86-85. De inventione rhetorica libri II
81. Oratio pro Publio Quinctio
80. Oratio pro Sexto Roscio Amerino
In 79 begaf hij zich voor studie en gezondheids redenen naar Athene,

(Plutarchus geeft als reden dat Cicero het na zijn aanval op de corrupte Chrysogonus,

Sulla’s vrijgelatene, het veiliger vond Rome voor enige tijd te verlaten)

waar hij studeerde onder het hoofd van de Academie, Antiochus van Ascalon.
Na ca. zes maanden vervolgde hij zijn reis naar Asia waar hij studeerde onder

Xenocles van Adramyttium, Dionysius van Magnesia, en Menippus;
en begaf zich daarna naar Molo op Rhodos voor verdere studie.
In 77 keerde hij terug naar Rome en huwde met Terentia.
76. Zijn beminde dochter Tullia werd geboren.
     Oratio pro Quinto Roscio comoedo
75.Als quaestor diende Cicero in west Sicilië onder Sex.Peducaeus de propraetor Sicilia 76 -75 v.Chr.
71. Oratio pro Marco Tullio
70. Divinatio in Caecilium, en In Verrem actiones
69. Oratio pro Marco Fonteio
68. Oratio pro Aulo Caecina
66. Oratio de imperio Cnaei Pompeii seu pro lege Manilia, en Oratio pro Cluentio
65-64. Zijn zoon Marcus werd geboren.
63 Als consul verzette Cicero zich met succes tegen de agrarische wet van de

volkstribuun P.Servilius Rullus welk in het belang was van Caesar en Crassus

en bedoeld om de macht van Pompeius Magnus tegen te gaan.
Later dat jaar kreeg hij te maken met de Catilina samenzwering. 12
      Oratio in senatu de lege agraria,
      Oratio ad quirites contra Publium Rullum,
      Oratio pro Caio Rabirio, en Orationes in Catilinam
      Oratio pro Lucio Murena
62 v.Chr. het Bona Dea schandaal: Cicero haalt zich de haat op de hals van P.Clodius Pulcher. 13
      Oratio pro Publio Sulla, en Oratio pro Archia poeta
59. Oratio pro Lucio Flacco.

Diodotus, leraar en vriend van Cicero sterft in Cicero's huis na een jarenlang

gastvrij verblijf, en maakte Cicero erfgenaam van zijn hele bezit.
58 v.Chr. Cicero verbannen uit Rome en Italië. 14
57. Oratio post reditum ad senatum, en Oratio post reditum ad populum
     Oratio de domo sua
56.Oratio pro Publio Sestio, en In Publium Vatinium testem interrogatio
     Oratio de haruspicum responsis, en Oratio de provinciis consularibus
     Oratio pro Marco Caelio, en Oratio pro Lucio Cornelio Balbo
55. Oratio in Lucium Pisonem, en De oratore libri III
54. Oratio pro Cnaeo Plancio, en Oratio pro Caio Rabirio Postumo
     Pro Marco Aemilio Scauro, en Cicero begint aan De re publica.
52.18 Januari, P.Clodius, de volkstribuun, werd gedood door Milo aanhangers

te Bovillae. Rellen tijdens de begrafenis tussen beider volgelingen;

het senaatsgebouw brandt af.
Cicero verdedigd Milo.
     Oratio pro Tito Annio Milone, en De optimo genere oratorum
     De legibus, en Cicero beëindigt zijn De re publica libri VI
51.Cicero vertrok op 10 Mei 51 15 van nabij Pompeii met frisse tegenzin naar zijn

provincia Cilicia, dat in deze tijd (56-50) tevens omvatte Lycia, Pamphylia, Pisidia,

Isauria, Lycaonia, en Cyprus, tezamen met de drie Phrygische dioceses

(conventus) van Laodicea, Apamea, en Synnada,

en arriveerde aldaar op 31-7-51. 16.
In Cilicia kreeg hij o.a. te maken met een dreigende Parthische inval,
de gevolgen van het wanbestuur van zijn voorganger App.Claudius Pulcher,

consul 54 v.Chr., en geldhaaien zoals zijn nobele vriend

en latere Caesar moordenaar M.Junius Brutus.
Hij vertrok uit Cilicia in September 50 v.Chr. 17

In Januari 49 vaardigde de senaat een ‘Senatus Consultum Ultimum’ uit
en gaf de consuls bevel

“er op toe te zien dat de Staat geen schade zou ondervinden”
(res publica ne quid detrimenti caperet).
Julius Caesar werd bevolen om zijn leger te ontbinden.
De volkstribunen Marcus Antonius en Q.Cassius spraken hun veto uit
over het bevel en vluchtten op 6 Januari naar Caesar, deze steekt op

de 15e de Rubicon over (in feite op 22 Nov.50, vlg. de Juliaanse kalender.)
en de Burgeroorlog is een feit.
Cicero had als proconsul de taak van het recruteren van troepen
en de bewaking van het gebied rond Capua. Cicero bleef echter inactief
in de hoop als intermediair te kunnen optreden tussen Pompeius en Julius Caesar.
Hij gaf deze hoop op na een conferentie met Caesar op 29 Maart 49

en vertrok in Juni uit Italië om zich te Epirus bij Pompeius en de zijnen te voegen.
48.Na de verloren slag bij Pharsalus reisde hij naar Brundisium
waar hij Caesar’s begenadiging afwachtte.
In 47 werd hij door Caesar met vriendelijkheid bejegend en begenadigd;
wat inhield dat hij in al zijn rechten (en bezittingen)

als Romeins burger werd hersteld.
46. Cicero scheidt van Terentia. Hirtia, zuster van A.Hirtius, de consul 43.

wordt Cicero als vrouw aangeboden, 18 Publilia, jong en rijk,

had echter diens voorkeur.
     Brutus sive de claris oratoribus, en Paradoxa Stoicorum
     Orator, en Partitiones oratoriae
     Oratio pro Marco Claudio Marcello, en Oratio pro Quinto Ligario
45. Consolatio, en Hortensius, en Academicorum libri IV
     De finibus bonorum et malorum, en Oratio pro rege Deiotaro
Cicero stort in; zijn beminde dochter Tullia overlijdt. (Cic.ad Fam.IV,ep.V. en VI.)  
44. 15 Maart (de Idus van Maart), moord op Caesar door een groep senatoren

onder leiding van Cicero’s vrienden Brutus en Cassius.
Cicero, hoewel bewust door zijn vrienden buiten de samenzwering gehouden
– waarschijnlijk kende zij hem te goed – schreef op 11 Mei aan zijn vriend Atticus,
“Die affaire werd aangepakt met de moed van mannen en het beleid van kinderen.”
En, in zijn wanhoop over de teleurstellende politieke situatie, dit nogeens herhalend

op 24 Mei “We hebben de moed getoond van mannen, en het beleid, geloof me,

van kinderen.” 19
Cicero noch zijn broer zullen waarschijnlijk hebben beseft dat door de moord op

Caesar ook hun bescherming weg viel, want Caesar koesterde een grote bewondering

voor de talenten van Cicero en was hem zeer gunstig gezind

– hetgeen ook bij tijdgenoten bekend was gezien de verzoeken gericht aan Cicero

om hun zaak te bepleiten bij Caesar.
     Timaeus, en Tusculanae disputationes libri III
     De natura deorum libri III, en De divinatione libri III
     De fato, en Cato maior de senectute, en Laelius de amicitia
     Topica, en De officiis libri III, en de Orationes Philippicae I-IV
In Juni 44 accepteerde hij een benoeming als legatus van P.Cornelius Dolabella,
zijn voormalige schoonzoon, doch bleef echter in Italië.
43.v.Chr. Orationes Philippicae V - XIV (Januari - April)
14 April, eerste slag bij Forum Gallorum tegen M.Antonius,
de consul Vibius Pansa overlijdt aan zijn verwondingen.
21 April, tweede slag bij Forum Gallorum, de consul Hirtius sneuveld.
29 Mei, Marcus Antonius verenigd zich met M.Aemilius Lepidus.
Herfst 43, M.Antonius, M.Lepidus en C.Octavius (Octavianus) komen
tot overeenstemming en vormen het tweede triumviraat.
Cicero werd op 7 December 43 v.Chr. vermoord in opdracht van de

triumviri rei publicae door C.Popillius Laenas, tribunus militum 43.
Deze liet de daad zelf uitvoeren door de centurio Herennius. 20

Velleius Paterculus II.66, 3:
3. Maar je hebt niets bereikt, Marcus Antonius

– want de verontwaardiging die in mijn borst raast dwingt mij de grenzen

te overschrijden die ik mij heb gesteld voor mijn verslag –
ik zeg je, je hebt niets bereikt door een beloning uit te loven voor het tot zwijgen

brengen van die goddelijke lippen en het afhouwen van dat illustere hoofd,
en door het omvatten met een doodsbeloning de moord op zo’n groot consul

en man die eens de staat redde.
4. M.Cicero heb je slechts een paar bange dagen ontnomen,
een paar seniele jaren, een leven dat nog ellendiger zou zijn geweest
onder jouw heerschappij dan zijn dood was in jouw triumviraat;
maar je hebt hem niet van zijn roem berooft, de glorie van zijn daden en woorden,
nee je hebt ze slechts versterkt.
5.Hij leeft en zal blijven leven in de herinnering der tijden,

en zolang als dit universum zal bestaan – dit universum hetwelk,

of het nu door toeval, door goddelijke voorzienigheid,

of door welke oorzaak dan ook, hij, vrijwel als enige van alle Romeinen,

zag met zijn geestesoog, omvatte met zijn intellect,

verlichtte met zijn welsprekendheid

– zolang zal het gedurende alle tijden worden vergezeld door de roem van Cicero.
Al het nageslacht zal de redevoeringen die hij schreef tegen jou bewonderen,
terwijl jouw daad jegens hem hun afschuw zal oproepen,
en de menselijke soort zal eerder van deze wereld verdwijnen
dan dat de naam van Cicero zal zijn vergeten. Eind.

Na Cicero’s terugkeer uit ballingschap werd zijn huis op staatskosten herbouwd.
Voor de geschiedenis van dit huis; zie hieronder.

Het huis dat M.Livius Drusus, trib.plebis in 91 v.Chr. bouwde
op de Palatijnse heuvel werd later het eigendom van M.Licinius Crassus,
die het in 62 v.Chr. verkocht aan Cicero voor 3.500.000 sesterciën

(Cic.ad Fam. V.6,2).
Na Cicero’s dood in 43 werd L.Marcius Censorinus, consul 39 v.Chr. de eigenaar,
en vervolgens Statilius Sisenna, consul 16 v.Chr. (Vell.II.14,3).
De grote huizen bleven bestaan tot de grote brand van 64,
waarna de laatst overgeblevenen werden opgenomen in Nero’s Gouden Huis.

Cicero bezat in totaal drie villa’s rond de Baai van Napels:
te Pompeii (na 63 v.Chr.), Cumae (56 v.Chr.), en in Puteoli

- in het Grieks Dicaearchia genaamd. (45 v.Chr.)

“Verder nog in Tusculum, sinds 66; Formiae/Minturnae, sinds 66; Antium, sinds 59;
dit ging over naar M.Aemilius Lepidus; Frusino, sinds 48; Anagnia, sinds 46;

Lanuvium, sinds 45; en Astura, sinds 45.”
(J.H.D’Arms in “Romans on the bay of Naples” 1970)

Plutarchus’ “Leven van Cicero”:
“Zijn bekwaamheid om de dingen spits te brengen deed hem vaak de goede manieren vergeten.
Hij verdedigde eens Munatius voor het gerecht,

en nauwelijks was Munatius vrijgesproken of hij vervolgde Sabinus,

een vriend van Cicero.
Men zegt dat Cicero hier zo hels over was dat hij uitriep:
“Dacht je soms, Munatius, dat je bent vrijgesproken wegens je verdiensten?
Laat mij je dan zeggen dat ik het was die voor de noodzakelijke duisternis zorgde
bij het gerecht om te voorkomen dat je schuld voor eenieder zichtbaar zou zijn.”

Hij hield eens in het openbaar een prijzende redevoering over M.Crassus
vanaf de rostra en kreeg hiervoor veel applaus.
Een dag of twee later hield hij een andere redevoering waarin hij hem fel aanviel,
waarop Crassus zei:

”Stond jij daar slechts een paar dagen geleden mij niet te prijzen?”
Waarop Cicero antwoorde: ”Ja, dat is zo. Het is een goede gewoonte in retoriek

om een redevoering te houden over een slecht onderwerp.”

Bij een andere gelegenheid zei Crassus eerst dat er nog nooit een Crassus in Rome
had geleefd ouder dan zestig, en trachtte het toen te ontkennen

“Waar waren mijn gedachten”, riep hij uit, “ dat ik dat zei?”
“Je wist”, zei Cicero, “dat de Romeinen blij zouden zijn
omdat te horen en je probeerde populair te worden.”

Crassus had een zoon waarvan men vond dat hij op een man Axius (waardig)

genaamd leek en hieruit ontstond een behoorlijk schandaal dat zijn moeder

in verband bracht met deze Axius.

Crassus’ zoon hield eens een redevoering in de senaat die goed ontvangen werd
en toen men Cicero vroeg naar zijn mening over de redenaar antwoorde hij:
“Het werk van Crassus waardig.”

Bij een andere gelegenheid werd Cicero geinformeerd dat Vatinius dood was
en kort hierna dat hij met zekerheid nog leefde:

“Mismazzel voor de man”, zei Cicero, “die de leugen vertelde.”

Ten tijde dat Caesar een decreet deed aannemen ter verdeling van het land

in Campania onder zijn soldaten, waren veel senatoren hier ten sterkste tegen

gekant en Lucius Gellius, die zo ongeveer de oudste onder hen was zei dat zolang

als hij leefde dit nooit zou gebeuren.
“ Laten we dan maar wachten,” zei Cicero,

“ daar Gellius ons niet vraagt de dingen lang uittestellen.”

Toen Metellus Nepos verklaarde dat Cicero meer mensen had geruineerd

als getuige dan hij ooit had gered als verdediger,

” Ja”, zei Cicero,  “ Ik geef toe dat je meer volledig kunt vertrouwen

op mijn woord dan op mijn welsprekendheid.”

Dan was er een jongeman die er van werd verdacht zijn vader een vergiftigde cake

te hebben gegeven.
Deze jongeman gedroeg zich zeer hautain en zei dat hij van plan was
Cicero eens een flink stuk van de waarheid te zeggen.
“Ik zou dat verre prefereren”, zei Cicero, “boven een stuk van jouw cake.” 22

Dan was er nog Publius Consta die advocaat wilde worden,
maar hij miste zowel kennis als bekwaamheid.
Hij werd door Cicero opgeroepen als getuigen in een proces en bleef maar zeggen

dat hij niets wist.

“Misschien,” zei Cicero, “heb je de indruk dat je over wetskennis wordt geexamineerd.”

Dan was er ook nog een gelegenheid toen tijdens een ruzie met Cicero

Metellus Nepos hem herhaaldelijk vroeg, “Wie is je vader?”

“Ik kan je nauwelijks dezelfde vraag stellen,” antwoorde Cicero,

“daar je moeder het behoorlijk moeilijk heeft gemaakt om die te beantwoorden.”

Dan was er Marcus Appius die tijdens een proces zijn redevoering begon
met te zeggen dat zijn vriend hem had gesmeekt om:
betrokkenheid, welsprekendheid, en integriteit te tonen.
“Hoe kun je zo hartvochtig zijn ,” zei Cicero,
“ om zelfs niet één van deze kwaliteiten te tonen welke je vriend van je verlangde?”