M. Porcius M. f. M. n. Cato Uticensis. RE -16-

Geb. in 95 v.Chr.
Overl. ca. 6-4-46 v.Chr. te Utica in Africa. 1

Zoon van M.Porcius M.f.Cato, trib.plebis 99 v.Chr.,
en van Livia, 2 dochter van M.Livius Drusus,

consul 112 v.Chr.

Functies:

In militaire dienst in 72 tijdens de slavenopstand van Spartacus.
Tribunus militum 67 3 in Macedonia onder Rubrius, pro praetor? Macedonia.
Maakte in 66/65 een reis naar Asia en Syria
vanwaar hij mee terugbracht de as van zijn halfbroer Cn.Servilius Caepio;
deze was in 67 overleden te Aenus in Thracia.
Quaestor 64 4,  trib. plebis 62, v.Chr. 5
Verzekerde zich in 62 in de senaat van een doodvonnis voor de Catelina samenzweerders.
Proquaestor propraetore 58, ter annexatie van Cyprus. 6
Praetor de repetundis 54. 7
Verkreeg in 49 Sicilia, waarschijnlijk als pro praetore,
maar bij de aankomst van Scribonius Curio en Asinius Pollio
gaf hij – mogelijk om zinloos bloedvergieten te voorkomen –

zonder strijd zijn provincie op en voegde zich bij Pompeius Magnus

en assisteerde deze bij diens vloot opbouw.
Pro praetor Africa 47-46 onder Q.Caecilius Metellus Scipio,

proconsul Africa 48-46 v.Chr.
Quindecemvir sacris faciundis 64. 8

Uit A.Gellii ‘Noctium Atticarum’, boek XIII. XX.

Toen Sulpicius Apollinaris en ik - met enige anderen die zijn of mijn vrienden waren -
in de bibliotheek in het Paleis van Tiberius zaten,

werd ons bij toeval een boek gebracht dat de naam droeg van Marcus Cato Nepos.
Wij informeerde direct wie deze Marcus Cato Nepos was.
Waarop een jongeman, niet onbekend met literatuur,

voor zover ik dat aan zijn taal kon beoordelen, zei:

‘Deze Marcus Cato wordt Nepos genoemd, niet als een bijnaam,
maar omdat hij de kleinzoon was van Marcus Cato Censorius door diens zoon,
en vader van Marcus Cato de ex-praetor, die tijdens de burgeroorlog zichzelf

doormiddel van zijn eigen zwaard doodde te Utica.
Er is een boek van Marcus Cicero over het leven van de laatstgenoemde,
getiteld ‘Laus Catonis’ of, een lofrede over Cato, waarin Cicero zegt
dat hij de achter-kleinzoon was van Marcus Cato Censorius.
Derhalve is de vader van de man die Cicero prees deze Marcus Cato,
wiens redevoeringen in omloop zijn onder de naam van Marcus Cato Nepos.’
Toen zei Apollinaris, heel rustig en mild, zoals zijn gewoonte was als hij kritiek leverde:
”Ik feliciteer je, mijn zoon, dat je op jouw leeftijd in staat bent geweest
ons het genoegen te doen van een kleine lezing over de familie van Cato,
ondanks dat je niet weet wie deze Marcus Cato was, waar wij nu naar informeren.
Want de beroemde Marcus Cato Censorius had niet één, maar verscheidene kleinzonen,
alhoewel niet allemaal van dezelfde vader.
Want de beroemde Cato, die zowel retor als censor was, had twee zonen,
van verschillende vrouwen en van zeer verschillende leeftijden; daar,

toen één van hen als jongeman zijn moeder verloor en zijn vader,

die al aardig op leeftijd was, huwde met de maagdelijke dochter van zijn client Salonius,
waaruit Marcus Cato Salonianus werd geboren, een achternaam afgeleid van Salonius,

de vader van zijn moeder.
Maar van Cato’s oudste zoon - die stierf als praetor designatus, toen zijn vader nog leefde,

en enige bewonderenswaardige werken over De kennis van de wet naliet -
stamt de man naar wie wij informeren, Marcus Cato, zoon van Marcus,

en kleinzoon van Marcus.
Hij was een aanmerkelijk krachtig redenaar en heeft vele redevoeringen nagelaten

geschreven in de stijl van zijn grootvader, hij was consul met Q.Marcius Rex,
en ging tijdens zijn consulschap naar Africa en stierf in die provincie.
Cato de ex-praetor, die zichzelf doodde te Utica en die Cicero prees;
noch omdat hij de kleinzoon was van Cato de censor en Cato van Utica

de achterkleinzoon was van de censor,

volgt noodzakerlijkerwijs dat de eerste de vader was van de laatste.
Want de kleinzoon wiens redevoering ons net werd gebracht had, het is waar,

een zoon Marcus Cato genaamd, maar hij was niet de Cato die stierf te Utica,
maar degene die, na aedilis curulis en praetor te zijn geweest,
naar Gallia Narbonensis ging en daar zijn leven beeindigde.
Maar van die andere zoon van Censorius, een veel jongere man,

die, zoals ik zei, met de achternaam Salonianus,

werden twee zonen gewonnen: Lucius en Marcus Cato.
Die Marcus Cato was volkstribuun en stierf als kandidaat voor het praetorschap;
hij gewon Marcus Cato de ex-praetor, die zelfmoord pleegde te Utica tijdens de burgeroorlog,

en toen Marcus Tullius het leven en de lofrede schreef van de laatstgenoemde
zei hij dat hij de achterkleinzoon was van Cato de censor.
Dus je ziet dat de tak van de familie, die afstamt van Cato’s jongere zoon,
niet alleen verschilt in afstamming, maar ook in leeftijden; want, zoals ik zei,
omdat Salonianus werd geboren tegen het eind van zijn vader’s leven,
waren ook zijn nakomelingen aanzienlijk later dan die van zijn oudere broer.
Dit verschil in tijden zul je al snel waarnemen in de redevoering zelf, wanneer je die leest.”

Aldus sprak Sulpicius Apollinaris in mijn aanwezigheid.
Later, toen we de lijkredevoeringen en het aantekeningenboek van

de Porcia familie lazen, bleek dat wat hij had gezegd juist was.

‘Cum in domus Tiberianae bibliotheca sederemus ego et Apollinaris Sulpicius et quidam alii mihi aut illi familiares,

prolabus forte liber est ita inscriptus: M.Catonis Nepotis. II.Tum quaeri coeptum est quisnam is fuisset M.Cato Nepos.

III.Atque ibi adulescens quispiam, quod ex eius sermonibus coniectare potui, non abhorrens a litteris, ‘Hic’, inquit, ‘est M.Cato, non cognomento Nepos, sed M.Catonis Censorii ex filio nepos, qui pater fuit M.Catonis, praetorii viri, qui bello civili Uticae necem sibi gladio manu sua conscivit, Laus Catonis, quem in eodem libro idem Cicero pronepotem fuisse dicit M.Catonis Censorii. IV.Eius igitur quem Cicero laudavit pater hic fuit M.Cato, cuius orationes feruntur inscriptae M.Catonis Nepotis ‘. V.Tum Apollinaris, ut mos eius in reprehendo fuit, placide admodum leniterque”:Laudo”, inquit,”te, mi fili, quod in tantula aetate, etiam si hunc M.Catonem, de quo hunc quaeritur, quis fuerit ignoras, auditiuncula tamen quadam de Catonis familia asperses es.
VI.Non unus autem, sedconplures M.illius Catonis Censorii nepotes fuerunt, geniti non eodem patre ; VII. duos enim M.ille Cato, qui et orator et censor fuit, filios habuit, et matribus diversos et aetatibus longe dispares. VIII.Nam iam adulescente altero, matre eius amissa, ipse quoque iammultum sener, Saloni clientis sui filiam virginem duxit in matrimonium, ex qua natus est ei M.Cato Salonianus; hoc enim ille cognomentum fuit a Salonio, patre matris datum.
IX.Ex maiore autem Catonis filio, quiu praetor designatus patri vivo mortuus est, et egregios De Iuris Disciplina libros reliquit, nascitur hic de quo quaeritur, M.Cato, M.filius, M.nepos.
X.Is satis vehemens orator fuit multasque orationes ad exemplum avi scriptas reliquit et consul cum Q.Marcio Rege fuit, inque eo consulato in Africam profectus in ea provincia mortem obiit. XI.Sed is non, ita ut dixisti, M.Catonis, praetorii viri, qui se Uticae occidit et quem Cicero laudavit, pater fuit ; nec, quia hic nepos Catonis Censorii, ille autem pronepos fuit, propterea necessum est parem hunc ei fuisse. XII.Hic enim nepos, cuius haec modo prolata oratio est, filium quidam M.Catonem habuit ; sed non eum qui Uticae periit, sed qui, cum aedilis curalis et praetor fuisset, in Galliam Narbonensem profectus, ibi vita functus est. XIII.Ex altero autem illo esse appellatum dixi, duo nati sunt L.Cato et M.Cato. XIV.Is M.Cato tribunus plebis fuit et praeturam petens mortem obiit ex eoque natus est M.Cato praetorius, qui se bello civili Uticae interemit, de cuius vita laudibusque cum M.Tullius scriberet, pronepotem eum Catonis dixit fuisse. XV.Videtis igitur hanc partem familiae, quae ex minore Catonis filio progenita est,non solum generis ipsius tramitibus, sed temporum quoque spatio differre; nam quia ille Salonianus in extrema patris aetate, sicuti dixi, natus fuit, prognati quoque ab eo aliquanto posterioris fuerunt quam qui a maiore fratre eius geniti erant. XVI.Hanc temporum differentiam facile animadvertetis ex hac ipsa oratione, cum eam legetis ‘’
XVII. Haec Sulpicius Apollinaris audientibus nobis dixit.
Quae postea ita esse, uti dixerat, cognovimus, cum et laudationes funebres et librum commentarium de familia Porcia legeremus.