Consuls.
Jaarlijks werden 2 consuls gekozen door de Comitia Centuriata.
Tezamen vormden zij de twee hoogste ambtenaren in de Romeinse republiek.
Zij hadden tot taak het bijeenroepen van de senaat en de

volksvergadering, waarvan zij de besluiten uitvoerden.
In oorlog waren zij belast met het opperbevel.
Als proconsul waren zij belast met het bestuur van een (consulaire) provincie.
Grote veranderingen vonden plaats in de eerste eeuw v.Chr.
toen de staat in de macht kwam van militaire leiders en daarna van de keizers.
De oude ambten werden toen prestigieuze maar betekenisloze sinecures.
Julius Caesar liet naar willekeur personen verkiezen tot consul.
Onder Augustus was het consulschap nog slechts een schaduw van wat het ooit was.
Vanaf de tijd van Tiberius lagen de consulverkiezingen in handen van

de senaat die alleen hen kozen die door de keizer waren aanbevolen.  Terug naar tekst

Septemviri epulonum.
De 7 mannen – oorspronkelijk ‘tresviri’, 3 mannen –

zorgden bij openbare spelen voor de gastmalen der goden.
Onder Julius Caesar verhoogd tot 10 epulones.

Alle priesterschappen golden normaal voor het leven.
Twee leden van dezelfde gens konden niet gelijktijdig lid zijn van
één en dezelfde priesterorde.
Alle priesterschappen verhoogden de sociale status,
het aanzien en de politieke invloed van de houder.
Dit gold in het bijzonder voor de vier grote priesterorden:
pontifices, augures, quindecemviri sacris faciundis, septemviri epulonum.
(quattuor amplissima sacerdotia.) 

Terug naar tekst

Ornamenta triumphalia.
Tijdens het principaat kwamen alleen leden van de keizerlijke familie
in aanmerking voor een volle triomf (curulis triumphus).
Dit was een plechtige optocht, waarbij de zegevierende generaal

Rome binnentrok gezeten in een zegewagen (currus) getrokken door vier paarden.
Hij werd vooraf gegaan door belangrijke krijgsgevangenen

en oorlogsbuit, en gevolgd door zijn troepen.
Na in statie over de Via Sacra (heilige weg) te zijn gegaan,
besteeg hij de Capitolijnse heuvel om in de tempel

van Jupiter te offeren. (W. Ramsay, Smith’s Dict.)

De niet tot de keizerlijke familie behorende generaals,
indien de door hen behaalde overwinning had voldaan aan een aantal

gestelde eisen, kwamen in aanmerking voor de ornamenta triumphalia,
de versierselen van een triomf;
zoals o.a. het recht tot het dragen van de mantel van een imperator,
de titels, en het recht van zijn nageslacht op triomfale standbeelden.

(Zie A.Gell.5, 6)  Terug naar tekst

ILS 921
M.Plautius M.f.A.n.Silvanus1 cos., VII vir epulon.,
huic senatus triumphalia ornamenta decrevit ob res in Illyrico bene gestas.
Lartia Cn.f. uxor. A.Plautius M.f.Urgulanius vixit ann.IX.
 ■ Prope Tibur. 1.Silvanus cos.a.752 (2 v.Chr.),
      ornamenta triumphalia meruit Tiberii bello Pannonica a.763

      (10 na Chr.)  Terug naar tekst

Praetoren.
Jaarlijks werden 8 praetoren gekozen door de comitia centuriata.
Hier onder de praetor urbanus, voor de rechtspraak tussen

Romeinse burgers, en de praetor peregrinus voor de processen waarbij

een vreemdeling was betrokken.

Praetoren konden eventueel i.p.v. een consul met een militair commando

worden belast.
Na afloop van hun ambtsjaar konden zij als pro praetor het bestuur

uitoefenen over een provincie.
Onder Julius Caesar werd hun aantal van 8 geleidelijk verhoogd naar 16 in 44 v.Chr.
Augustus verlaagde hun aantal tot 12.

Onder zijn opvolgers werden het er 18.  Terug naar tekst

OVATIO: kleine triomftocht.
Men betrad de stad te voet, gekleed in de toga praetexta
(toga met een brede purperen rand) van een magistraat.
In latere tijden betrad de overwinnaar de stad te paard.
Een ovatie werd toegekend indien er een aanzienlijke overwinning

was behaald, doch niet zodanig groot dat het een volle triomf

rechtvaardigde, of als er weinig bloedvergieten aan de overwinning te pas was gekomen. 

Terug naar tekst

(Tac.ann.XIII.32, 2)
Volgens Dessau in PIR 344, en A.R.Birley in ‘Fasti Britain’,
was de consulsuff. van 29:
A.Plautius A.f., en dus een volle neef van M.Plautius M.f.,
consul 2 v.Chr. Birley vervolgd met: ‘zijn moeder was een Vitellia’!

Tevens in Fasti Britain, pag. 38, note 13:
‘Julia Drusi f. was misschien een verre bloedverwante (van Pomponia Graecina),
haar grootmoeder Vipsania was de kleindochter van T.Pomponius Atticus.’

(Cicero’s vriend)  Terug naar tekst

ILS 964
P.Plautius Pulcher triumphalis1filius, augur, III vir. A.a.a.f.f.,
q.Ti. Caesaris Aug.V consulis2, tr.pl., pr. ad aerar.,

comes Drusi fili Germanici3, avonculus Drusi Ti.Claudi Caesaris Augusti fili

et ab eo censore inter patricios lectus, curator viarum sternendar.a vicinis

lectus ex auctoritate Ti.Claudi Caesaris Augusti Germanici,

procos. provinciae Siciliae.
Vibia Marsi f.,Laelia nata, Pulchri.
 ■ Tibur ante sepulerum Plautiorum.

      1.triumphalis diatur Silvanus pater Pulchri propter 

         ornamenta triumphalia.

      2. 31 p.Chr.  3. ante 31.  4. 48.  5. praeter patrem Vibiae,

          Vibium Marsum cossuff.17 p.Chr.

Terug naar tekst

Quaestoren.
Jaarlijks werden 20 quaestoren gekozen door de Comitia tributa;
zij traden in functie op 5 December.
Zij waren belast met financiële en administratieve zaken
en werden toegevoegd aan provinciale bestuurders.

2 quaestores urbani fungeerden als beheerders van het Aerarium

(schatkist) en het archief,

onder toezicht van senaat, consuls, en censoren. (e.e.a. tot 28 v.Chr.)
Onder Augustus werden de twee meest vooraanstaande

– vrijwel altijd patriciërs – als quaestor Augusti toegevoegd aan de Princeps.

10 van de 20 quaestores gingen mee naar de provincies
met de proconsuls van de senaats provincies: 2 consulaire en 8 praetoriaanse.
Onder Julius Caesar werd in 45 v.Chr.het aantal quaestoren verhoogd tot 40.

Volgens Mommsen in ‘Römisches staatsrecht’:
20 quaestores, waarvan: 2 quaestores Augusti; 2 quaestores urbani;
4 quaestores consulum; en 12 quaestores provinciae.
(Let op! Het feit dat Mommsen.spreekt van q. Aug. houdt in
dat hij doelt op de tijd van het principaat,
terwijl het bovengenoemde in feite duidt op de tijd van de republiek.)  Terug naar tekst

Tribunus plebis.
Er werden 10 tribuni plebis per jaar gekozen.
Zij traden in functie op 10 December voorafgaand aan hun ambtsjaar.
Deze functie viel buiten de cursus Honorum,
doch kon e.v.t. 3 jaar na het quaestorschap worden uitgeoefend.
Het ambt gaf toegang tot de senaat.
De tribuun was onschendbaar (sacro sanctus), kon elk besluit,
ook van consuls en senaat, ongeldig verklaren door zijn veto (intercessio).

(Door Sulla’s hervormingen van 81 v.Chr. werd o.a. dit vetorecht

aan de tribuun ontnomen.

Sulla had tevens bepaald dat een volkstribuun géén toegang had

tot de senaat hetgeen het einde betekende van diens politieke carriére,
wat precies de bedoeling was van Sulla.

In 75 v.Chr. kwam C.Aurelius Cotta, de consul van dat jaar,

met het wetsvoorstel om voormalige volkstribunen
de kandidatuur voor andere magistraatsfuncties toe te staan,
zodat het ambt niet meer het politieke einde van hun loopbaan markeerde.)

Hij kon een ieder laten arresteren (prensio)
en door de volksvergadering laten veroordelen.
Hij kon de volksvergadering bijeenroepen en besluiten voorleggen (ius agendi).
Kon slechts door interventie van een collega in zijn macht worden beperkt.
Auxilium: het recht om plebejers te beschermen

Plutarchus (Cato Min. XX, 3):
“De kracht van dit ambt is eerder negatief dan positief;
en indien alle tribunen op één na voor een maatregel zouden stemmen,
ligt de macht bij die ene die niet instemt of toestemming geeft.”  Terug naar tekst

Praefectura aerari Saturni.
In 28 v.Chr. werd het beheer van de schatkist, tevens archief,
afgesplitst van de quaestuur, en toevertrouwd aan 2 praefecti aerarii,
die benoemd werden door de senaat, uit de gelederen der oud-praetoren.
Sedert 23 v.Chr. werden er door loting twee praetori aerarii aangewezen
uit de in functie zijnde praetoren.
In 44 na Chr. ging het bestuur van het aerarium weer onder de quaestuur,
na drie jaar werden deze quaestoren direct bevorderd tot praetor,
met overslaan van de rang van aedile.
Niet alle quaestors werden na 3 jaar praetor, sommige werden o.a.legatis legionum.
Onder Nero, 54-68, kwam het aerarium
weer in handen van oud-praetoren door de keizer aangewezen.
Van 70 tot ca. 96 weer onder bestuur van praetoren,
daarna wederom onder oud-praetoren. 

Terug naar tekst

Onder Augustus kwamen een aantal nieuwe militaire rangen.
De titel legati legionum, bevelhebber over een legioen, alléén in de keizertijd.
Hun aantal varieerde slechts gering: in 14 na Chr. 23 d.i. 25 legioenen
waarvan 2 onder bevel van praefecti in Egypte.
In 70, 25, d.i. 29 legioenen, min 2 in Egypte, 1 in Numidia,
en 1 in Judaea, onder bevel van provinciale gouverneurs.
In 117, 24 legati leg., in 180, 24,en in 217, 23 leg.leg.  Terug naar tekst

(Misschien in 70: Syme in Roman rev. p. 610 f.)

Praefectus urbi
Oorspronkelijk genaamd Custos Urbis (Lydus, De Magistr. I.34, 38).
Hij werd – waarschijnlijk voor het leven - aangesteld door de koning
en vertegenwoordigde deze tijdens diens afwezigheid.
In de stad bezat hij het Imperium. (Tacit. Annal. VI.11; Liv. I.59, III.24).

Ten tijde van de republiek na 487 v.Chr. werd de Custos Urbis naar
alle waarschijnlijkheid gekozen door de curiae.
Alleen personen van consulaire rang kwamen in aanmerking voor dit ambt.

Bij de invoering van het ambt van praefectus urbanus
werd het oude gouverneurschap van de stad hierin opgenomen.
(Lydus, De Mens. 19, De Magistr. II.6).
Het ambt van praefectus urbi verloor geleidelijk aan zijn oude macht

en aanzien en werd hoofdzakelijk verleend als erebaantje aan jongelieden

van adellijke afkomst (Tac.Ann.IV.36).
De praefectus werd nu jaarlijks aangesteld door de consuls
met het doel hen te vervangen tijdens hun afwezigheid uit de stad
gedurende de Feriae Latinae. (Latijnse spelen) (Gell.XIV.8)
Onder Augustus herkreeg het ambt veel van zijn oude glorie.
Augustus verleende de praefectus urbi alle benodigde macht
om zijn functie van gouverneur van Rome te kunnen uitoefenen.

Hij was o.a. belast met het handhaven van de openbare orde en veiligheid;
had jurisdictie in zaken tussen meester en slaaf, cq. ex-slaaf
en in bepaalde kwesties tussen vader en zoon.
Door middel van milites stationarii (politie) hield hij toezicht

op vele zaken variërend van het bankwezen tot slagerijen en theaters.
Geleidelijk aan breidde zijn macht zich uit zodat na verloop van tijd er
- behalve bij de princeps zelf -

geen beroep mogelijk was tegen zijn besluiten.
In de derde eeuw reikte zijn jurisdictie tot 100 mijlen buiten Rome.  Terug naar tekst

Sodales Augustales.
Priesters van de tot god verheven Augustus; sedert 14 na Chr.
Zij kwamen in aanzien direct na de vier grote priesterorden.

‘Er waren oorspronkelijk vijfentwintig sodales Augustales,
eenentwintig senatoren door loting aangewezen en vier leden van de keizerlijke familie.
Zij waren belast met de cultus van de gens Iulia te Bovillae welke,
lang geleden ingesteld, nu was gegroepeerd rond de centrale figuur van Divus Augustus.
De meer belangrijke delen van de plichten van de sodales werden

in Rome vervuld, zoals de jaarlijkse inferiae voor de dode leden van

de keizerlijke familie in het Mausoleum op het Campus Martius

en bovenal de cultus van Divus Augustus.’
(Stefan Weinstock, JRS 47 (1957), p.146/7.)  Terug naar tekst

ILS 986 (= CIL.XIV.3608. = inscr. It.IV.125.)

Ti.Plautio M.f.Ani.Silvano Aeliano, pontif, sodali Aug., III vir a.a.a.f.f., q.Ti.Caesaris, legat.leg.V in Germania, pr.urb., egat. et comiti Claud. Caesaris in Britannia, consuli, procos. Asiae, legat.pro praet. Moesiae1.in qua plura quam centum mill.ex numero Transdanuvianor ad praestanda tributa cum coniugit. ac liberis et principitus aut regibus suis transduxit.2.motum orientem Sarmatar.compressit, qiuamvis parte(m) magna(m) excercitus ad expeditionem in Armeniam misisset;3.ignotos ante aut infensos p.R.reges signa Romana adoraturos in ripam, quam tuebatur, perduxit;4.regibus Bastanarum et Rhoxolanorum filios, Dacorum fratrum captos aut hostibus ereptos remisit;5.ab aliquis eorum opsides accepit;6.per quem (lees quae) pacem provinciae et confirmavit et protulit ;7.Scytharum quoque regem a Cherronensi quam est ultra Borustenen opsidfione summoto ;8.primus ex ea provincia magno tricici modo annonam p.R.adlevavit. Hunc legatum in Hispaniam ad praefectur.urbis remissum, senatus in praefectura triumphalibus ornamentis honoravit auctore imp. Caesare Augusto Vespasiano verbis ex oratione eius q.i.s.s. : (q(uae) i(nfra) s(cripia) s(unt):Moesiae ita praefuit ut non debuerit VI me differri honor triumphalium eius ornamentorum, nisi quod latior ei contigit mora titulus praefecto urbis. Hunc in eadem praefectura urbis imp. Caesar Aug.Vespasianus iterum cos. fecit.

Terug naar tekst