Het Mausoleum 14 van L.Munatius Plancus, consul 42 v.Chr.,
daterend van na 22 v.Chr., is een cylindervormig monument van

travertijnmarmer op de top van de Monte Orlando (168 mtr.),

nabij Gaeta in Lazio (Latium) in centraal Italië.
De stad is gelegen op een kaap aan de Golf van Gaeta
120 km van Rome en 80 km van Napels.
Er is een inscriptie aangebracht op de tombe met de volgende tekst:

ILS 886. na 22 v.Chr. nabij Gaeta.
L[ucius] • MVNATIVS • L[ucii] • F[ilius] • L[ucii] • N[epos] • L[ucii] • PRON[epos] PLANCVS • CO[n]S[ul] 1 • CENS[or] • IMP[erator] • ITER[um] • VII VIR EPVLON[um] • TRIVMP[hator] 2• EX • RAETIS • AEDEM • SATVRNI FECIT • DE • MANIBIS • AGRO • DIVISIT • IN • ITALIA
BENEVENTI • IN • GALLIA • COLONIAS • DEDVXIT
LVGDVNVM • ET • RAVRICAM 3
 ■ 1.cos.42 v.Chr., cens .22. 2. 29 Dec.43 v.Chr. (fasti Barb.et Cap.).

       3. a.44 vel 43 v.Chr. cum proconsule Gallicam Comatam regeret.

(Lucius Munatius Plancus, zoon van Lucius, kleinzoon van Lucius,
achterkleinzoon van Lucius, consul, censor, tweemaal imperator, septemvir epulonum, getriomfeerd hebbend over de Raetiërs, bouwde van de buit de tempel van Saturnus;
verdeelde land in Italië te Beneventum; en in Gallië,
stichtte de kolonies van Lugdunum en Raurica.)  Terug naar tekst

Legaten.
We moeten ons goed bewust zijn van de dubbelzinnige betekenis dat het

woord legatus had in de traditie van de kroniekschrijving en,

bijgevolg, ook bij Livius.
Oorspronkelijk waren er twee soorten officieren in het Romeinse leger,
de Tribuni militum en de Praefecti socium.
De senatoriale Legati permanent verbonden aan de bevelhebber van

een leger verschijnt pas relatief laat, pas na de tweede Phoenische oorlog.
Varro omschrijft hen als
“ qui lecti publice, quorum opere consilioque uteretur peregre magistratus.”
Tegelijkertijd waren zij niet alleen consiliarii
maar tevens militaire officieren ondergeschikt aan de opperbevelhebber.
Echter, zij ontleenden hun militaire autoriteit niet aan hun status

van legaten, maar eerder aan de aanstelling die hun bevelhebber

aan ieder van hen individueel had verleend.
Als legati waren zij slechts potentiele officieren.
Normaal gesproken zou een bevelhebber senatoriale legati met het bevel

belasten over specifieke militaire operaties, maar dat hoefde hij niet.
Hij kon eenieder benoemen die hij geschikt achtte voor de taak.
Zulke personen hadden geen officiële titel, maar de kroniekschrijvers
(door de strekking van de betekenis van de term legatus) noemden hen legaten.
Vandaar de verwarring in onze bronnen, en in onze prosopografiën.
(Magistrates of the Roman Republic, by T.R.S.Broughton (1951).  Terug naar tekst

Praefectus urbi
Oorspronkelijk genaamd Custos Urbis (Lydus, De Magistr. I.34, 38).
Hij werd – waarschijnlijk voor het leven - aangesteld
door de koning en vertegenwoordigde deze tijdens diens afwezigheid.
In de stad bezat hij het Imperium. (Tacit. Annal. VI.11; Liv. I.59, III.24).

Ten tijde van de republiek na 487 v.Chr. werd de Custos Urbis
naar alle waarschijnlijkheid gekozen door de curiae.
Alleen personen van consulaire rang kwamen in aanmerking voor dit ambt.

Bij de invoering van het ambt van praefectus urbanus
werd het oude gouverneurschap van de stad hierin opgenomen.
(Lydus, De Mens. 19, De Magistr. II.6).
Het ambt van praefectus urbi verloor geleidelijkaan zijn oude macht

en aanzien en werd hoofdzakelijk verleend als erebaantje aan jongelieden

van adellijke afkomst (Tac.Ann.IV.36).

De praefectus werd nu jaarlijks aangesteld door de consuls
met het doel hen te vervangen tijdens hun afwezigheid uit de stad
gedurende de Feriae Latinae. (Latijnse spelen) (Gell.XIV.8)
Onder Augustus herkreeg het ambt veel van zijn oude glorie.
Augustus verleende de praefectus urbi alle benodigde macht
om zijn functie van gouverneur van Rome te kunnen uitoefenen.

Hij was o.a. belast met het handhaven van de openbare orde

en veiligheid; had jurisdictie in zaken tussen meester en slaaf,
cq. ex-slaaf en in bepaalde kwesties tussen vader en zoon.
Door middel van milites stationarii (politie) hield hij toezicht op vele zaken
variërend van het bankwezen tot slagerijen en theaters.
Geleidelijk aan breidde zijn macht zich uit zodat na verloop van tijd er
- behalve bij de princeps zelf -

geen beroep mogelijk was tegen zijn besluiten.
In de derde eeuw reikte zijn jurisdictie tot 100 mijlen buiten Rome.  Terug naar tekst

Imperator. (Fasti Barb. en Cap.)
Tijdens de Republiek werd de titel van imperator verleend tezamen met het Imperium.
Iedere generaal die het Imperium ontving had het recht op de naam van imperator.
De titel werd achter de naam geplaatst daar het slechts tot uitdrukking

bracht dat de bezitter het imperium bezat.
De term Imperium werd toegepast om de soevereiniteit
van de Romeinse staat tot uitdrukking te brengen.

(Cicero (Pro Font. 1); en (Cic. Or. Part. 30:

"in Imperii atque in nominis populi Romani dignitate.")
Het was gebruik dat na een overwinning de soldaten hun zegevierende

generaal begroette als imperator,

maar deze begroeting gaf noch bevestigde de titel.
Tijdens de republiek waren er gelijktijdig meerdere imperatoren.
Augustus verleende de titel slechts aan enkelen. (Tac.Ann. iii.74, 4)
Tiberius stond het de soldaten toe om de titel te verlenen aan personen

die hem nog niet eerder bezaten, terwijl, zoals reeds gezegd,

de titel onder de republiek kwam met het imperium.
Na Claudius ontstond onder zijn opvolgers de gewoonte om de titel als

praenomen te gebruiken gevolgd door een cijfer hetwelk aangaf dat

de titel was verleend ter gelegenheid van een grote overwinning,

ook al was deze overwinning bevochten door hun generaals,

hij was gewonnen onder de auspiciën van de Imperator.
(Voor het begrip Auspiciën: Aulus Gellius’ ‘Noctium Atticarum’, XIII.XV, 1-7)

Terug naar tekst

Consuls.
Jaarlijks werden 2 consuls gekozen door de Comitia Centuriata.
Tezamen vormden zij de twee hoogste ambtenaren in de Romeinse republiek.
Zij hadden tot taak het bijeenroepen van de senaat en de

volksvergadering, waarvan zij de besluiten uitvoerden.
In oorlog waren zij belast met het opperbevel.
Als proconsul waren zij belast met het bestuur van een (consulaire) provincie.

Grote veranderingen vonden plaats in de eerste eeuw v.Chr.,

toen de staat in de macht kwam van militaire leiders en daarna van de keizers.
De oude ambten werden toen prestigieuze maar betekenisloze sinecures.
Julius Caesar liet naar willekeur personen verkiezen tot consul.
Onder Augustus was het consulschap nog slechts een schaduw van wat het ooit was.
Vanaf de tijd van Tiberius lagen de consulverkiezingen in handen van

de senaat die alleen hen kozen die door de keizer waren aanbevolen.  Terug naar tekst

Syme in Roman rev.p.264, note 2:
“Plancus’ second imperatorial salutation (ILS 886)

may have been won earlier, in 40-39 BC.”  Terug naar tekst

Censors.
Het ambt werd vrijwel uitsluitend door oud-consuls bekleed.
Officieel om de 5 jaar doch in de praktijk met onregelmatige tussenpozen
werden 2 censoren gekozen die hun functie maximaal 18 maanden uitoefenden.

Zij onderwierpen de bevolking aan een vermogensschatting (census)

op grond waarvan belasting en o.a.klasse-indeling werd bepaald.
Zij hielden toezicht op de staatsbegroting en waakten over de zeden.
De censors konden, indien nodig, onwaardig bevonden leden uit de

senatorenstand en ridderklasse verwijderen en nieuwe benoemen.

Terug naar tekst